Bij mediawijsheid hoort ook AI-wijsheid
Door Riette Boere, Onderwijsadviseur
Kunstmatige intelligentie (oftewel AI) is op dit moment een van de meest besproken thema’s in de samenleving, en misschien wel bij uitstek in het onderwijs. Het is van belang dat we kritische vragen blijven stellen over AI. Wat zijn de kansen, waar liggen de gevaren? En hoe leren we kinderen en jongeren daar verstandig, kritisch en creatief mee om te gaan?
AI is overal om ons heen
Kijk alleen maar naar zoekmachines als Google en Bing: het eerste zoekresultaat dat je ziet, is door AI gegenereerd. Kinderen worden er ook al vanaf jonge leeftijd mee geconfronteerd. De met generatieve AI gemaakte afbeeldingen, video’s en muziek vliegen hen om de oren. En dankzij de vele toegankelijke tools kunnen ze er zelf ook steeds beter mee uit de voeten. Een nepvideo maken over een klasgenoot is een kwestie van een paar klikken. Daarmee krijgt een verschijnsel als online pesten een nare nieuwe dimensie.
Een positief-kritische attitude
AI in de klas is voor leerlingen tot 13 jaar beperkt tot het meekijken met de leraar, die als enige de AI-tool mag bedienen. Je zou dus kunnen zeggen: dan gaan we het er ook niet over hebben. Maar we weten dat het buiten de klas volop wordt gebruikt, bijvoorbeeld voor het stellen van vragen, het schrijven van werkstukken en het genereren van afbeeldingen. Daarom kun je het onderwerp maar beter bespreken: hoe werkt generatieve AI, wat kun je ermee en waar moet je voor oppassen? Het is belangrijk om bij je leerlingen een positief-kritische attitude te creëren. Zodat zij enerzijds de voordelen en mogelijkheden zien, maar anderzijds ook vraagtekens zetten bij alles wat ze lezen, zien en doen.
Bronnen checken
Die kritische houding begint met het checken van bronnen. Waar komt informatie vandaan, kan ik erop vertrouwen dat het klopt, hoe objectief is het eigenlijk? AI klinkt vaak overtuigend, maar als je goed kijkt, ontdek je dat er fouten worden gemaakt. Dat komt doordat generatieve AI's als ChatGPT en Copilot zelf niets ‘weten’. Alles wat ze doen, is woorden voorspellen op basis van patronen uit eerdere data. Dus als een leerling AI een werkstuk laat schrijven zonder de inhoud te controleren, kunnen er zomaar onjuistheden in staan. Het feit dat AI zelf geen kennis heeft, kan ook leiden tot zogeheten ‘hallucinaties’. De generatieve AI gaat dan ontbrekende informatie aanvullen met iets dat waarschijnlijk lijkt maar feitelijk niet klopt, compleet met fictieve bronnen of verzonnen namen.
Privacy en veiligheid waarborgen
Veel AI-tools vragen om inloggegevens of toegang tot bestanden. Maar wat jonge gebruikers meestal niet beseffen, is dat alles wat ze invoeren kan worden opgeslagen of gebruikt om AI te trainen. Hun data kan tot in de eeuwigheid in het databestand van de generatieve AI blijven hangen en vroeg of laat door iemand worden gevonden en gebruikt. Het is dan ook belangrijk dat leerlingen én docenten leren nooit persoonlijke of andere gevoelige gegevens te delen met AI.
Creativiteit stimuleren
AI kan leerlingen inspireren, maar het kan hen ook lui maken. Een leerling kan AI een prachtig gedicht of opstel laten schrijven, maar leert dan zelf weinig over woordkeuze, zinsbouw of hoe je gevoelens onder woorden brengt. Daarom is het goed om op school de creativiteit van leerlingen te blijven stimuleren. Leerlingen kunnen generatieve AI eventueel wel gebruiken om bijvoorbeeld te brainstormen over wat belangrijk is bij het lezen of zelf schrijven van een gedicht.
Leerzame tools en platforms
Om de mogelijkheden en gevaren van AI echt te kunnen begrijpen, moeten leerlingen een beetje snappen hoe AI werkt. Om hen dat bij te brengen, kun je als docent gebruik maken van diverse AI-tools en -platforms die daar speciaal voor zijn ontwikkeld. Een paar voorbeelden:
- Het Klokhuis over AI – de makers van tv-programma Het Klokhuis ontwikkelden diverse leuke en interessante middelen om kinderen te laten kennismaken met AI. Met onder meer uitlegvideo’s, een lespakket en een interactieve online tool.
- Teachable Machine – met deze tool kunnen kinderen een computer leren dingen te herkennen, zoals beelden of geluiden. Zo ontdekken ze spelenderwijs hoe AI ‘leert’ van voorbeelden.
- Quick, Draw! – met deze tool maken de kinderen een tekening, waarna de computer probeert te raden wat het is. Een eenvoudige en toegankelijke manier om de principes van machine learning te ontdekken.
Tijd voor AI-beleid
In het Nederlandse onderwijs zien we steeds meer aandacht voor de rol van AI. Hoe gaan we AI inzetten en welke regels gaan we daarbij hanteren? In hoeverre mogen leerlingen er gebruik van maken, bijvoorbeeld bij het maken van een werkstuk? Wat mogen docenten en onderwijsondersteunend personeel er wel en niet mee? En hoe nemen we het hele schoolteam mee in het verantwoord omgaan met AI? Dat laatste is ook van belang met het oog op de Europese AI Act van 2024. Op grond daarvan heb je als school(bestuur) sinds februari 2025 de plicht om werk te maken van de AI-geletterdheid van je team.
Heb jij ook behoefte aan antwoorden op vragen zoals hierboven genoemd? Bij Cloudwise Academy helpen we je graag!
Klaar om AI een verantwoorde plek te geven in jouw school?
Ontdek onze bootcamp AI en zet vandaag de eerste stap naar een veilige en slimme inzet van AI in het onderwijs.
Meer actueel
De menselijke maat in IBP: waarom je niet kan wachten tot 2030
Door Mathijs van Leeuwen, onderwijsadviseur en Privacy Officer bij Cloudwise
Het ministerie van OCW heeft vorig jaar besloten de deadline voor het behalen van volwassenheidsniveau 3 van het Normenkader IBP te verschuiven van 2027 naar 2030. Hoewel dit schoolbesturen de nodige ademruimte geeft, is de boodschap van experts helder: stilzitten is geen optie. De cyberdreigingen van vandaag wachten immers niet op beleidstermijnen. Bovendien is digitale veiligheid meer dan een technische checklist; het is mensenwerk dat tijd en aandacht vraagt.
Van project naar praktijk: Veilig, gezond en kritisch in een gedigitaliseerde wereld
Door Sjoerd Tinkhof, Onderwijsadviseur en MediaCoach
We leven in een tijd waarin kunstmatige intelligentie (AI) content kan genereren die nauwelijks van mensenwerk te onderscheiden, en digitale prikkels voortdurend om onze aandacht strijden. Bewust omgaan met digitale media is daarom urgenter dan ooit. Maar hoe zorgen we ervoor dat de aandacht voor dit onderwerp geen eenmalige activiteit blijft, maar een structureel onderdeel wordt van onze onderwijspraktijk?
Wildwest in de klas? Waarom 2026 het jaar van de AI-governance is
Laten we eerlijk zijn: de afgelopen tijd voelde AI in het onderwijs een beetje als het Wilde Westen. De ene leerkracht ontdekte de ene na de andere slimme tool om lessen voor te bereiden, terwijl de andere zich afvroeg of die ingeleverde essays nog wel door leerlingen zelf waren geschreven. In 2026 zijn we die fase van totale verrassing wel voorbij. We weten inmiddels dat AI niet meer weggaat, maar de grote vraag in de lerarenkamer en aan de bestuurstafel is nu: hoe gaan we hier als school professioneel mee om?